Rusya’nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk kentinde Veba ile Mücadele Enstitüsü’nde görev yapan 28 yaşındaki Darya Shipilova’nın, nedeni henüz kesinleşmeyen zatürre nedeniyle hayatını kaybetmesi veba ihtimalini yeniden gündeme taşıdı. Shipilova’nın vebaya maruz kalıp kalmadığı henüz resmi olarak doğrulanmazken, temaslı olduğu değerlendirilen yaklaşık 200 kişinin karantinaya alındığı bildirildi.Dünya Sağlık Örgütü, Avrupa bölgesindeki riskin çok düşük olduğunu açıklarken uzmanlar mevcut durumun küresel bir salgına dönüşmesinin beklenmediğini belirtiyor.
HASTALIĞIN NEDENİ HENÜZ NETLEŞMEDİ
Shipilova’nın nasıl hastalandığına ilişkin kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor. Doğrulanmayan iddialarda, genç kadının veba bakterisi içeren bir test tüpünün kırılmasının ardından ya da Moğolistan sınırındaki Buryatya bölgesine gerçekleştirdiği saha çalışmasından sonra hastalandığı öne sürüldü.Buryatya’da vebanın yaban hayvanları arasında endemik olarak görüldüğü biliniyor. Ancak Shipilova’nın ölüm nedeninin veba olup olmadığına ilişkin testlerin sürdüğü belirtildi.
VEBA ÜÇ FARKLI FORMDA GÖRÜLÜYOR
Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu veba; bubonik, pnömonik ve septisemik olmak üzere üç farklı biçimde ortaya çıkabiliyor.En yaygın tür olan bubonik veba, enfekte pirelerin ısırmasıyla bulaşıyor. Bakterinin lenf düğümlerine ulaşması sonucunda özellikle kasık, boyun ve koltuk altında ağrılı şişlikler oluşabiliyor.Bakterinin kana karışması septisemik vebaya, akciğerlere ulaşması ise pnömonik vebaya neden olabiliyor. Pnömonik veba, öksürük ve hapşırıkla ortaya çıkan damlacıklar yoluyla insandan insana bulaşabiliyor.
MODERN TIP SALGIN RİSKİNİ AZALTIYOR
Uzmanlar, günümüzde vebanın geniş çapta yayılmasının geçmiş dönemlere kıyasla çok daha zor olduğunu belirtiyor. Pnömonik veba tedavi edilmediğinde ağır sonuçlara yol açabilse de antibiyotiklerle tedavi edilebiliyor.Oxford Üniversitesi’nden Profesör Piero Olliaro, veba tedavisinde etkili iki yöntemin bulunduğunu belirtti. Olliaro ve çalışma arkadaşlarının Madagaskar’da gerçekleştirdiği araştırmada, iki antibiyotiğin tedavide yüzde 92 oranında etkili olduğu ortaya konuldu. Vebanın zatürreye dönüştüğü vakalarda ise hızlı tedaviyle hastaların önemli bölümünün iyileştiği belirlendi.
BELİRTİLER ORTAYA ÇIKMADAN BULAŞMA DÜŞÜK
Uzmanlara göre pnömonik vebanın Covid-19’dan farklı olarak belirtiler ortaya çıkmadan bulaşmaması da geniş çaplı yayılım ihtimalini azaltıyor. Hastalığın belirtilerinin genellikle kısa sürede ortaya çıkması, vakaların tespit edilerek izole edilmesine ve tedavi edilmesine imkan sağlıyor.Birmingham Üniversitesi’nden viral immünoloji doçenti Zania Stamataki, hastalığın yayılmaya başlaması halinde bunun hızlı şekilde fark edileceğini belirterek, belirtilerin belirgin olmasının takip ve izolasyonu kolaylaştırdığını ifade etti.
DSÖ: TEMASLILARDA BELİRTİYE RASTLANMADI
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre Shipilova’nın tüm temaslıları belirlenerek takibe alındı ve şu ana kadar bu kişilerde hastalık belirtisine rastlanmadı.DSÖ Sözcüsü Christian Lindmeier tarafından açıklanan ilk risk değerlendirmesinde, riskin İrkutsk için orta ila düşük, Rusya genelinde düşük ve DSÖ Avrupa bölgesinde çok düşük olduğu belirtildi.
LABORATUVARLARDA KATMANLI GÜVENLİK
Uzmanlar, laboratuvar ortamında vebaya maruz kalma ihtimalinin, uygulanan sıkı güvenlik protokolleri nedeniyle son derece düşük olduğunu belirtiyor.Stamataki, bu tür laboratuvarlarda çalışan araştırmacıların kişisel koruyucu ekipman kullandığını ve numunelerin biyolojik güvenlik kabinlerinde işlendiğini aktardı. Numunelerin taşınması sırasında da ikincil muhafaza sistemlerinin kullanıldığı ve teknisyenlerin laboratuvarlarda çalışmadan önce kapsamlı eğitim aldığı belirtildi.
VEBA HALA DÜNYANIN BAZI BÖLGELERİNDE GÖRÜLÜYOR
Veba, yalnızca tarih kitaplarında kalan bir hastalık değil. Afrika, Asya, Güney Amerika ve ABD’deki bazı kemirgen popülasyonlarında hastalık endemik olarak görülmeye devam ediyor.ABD’de her yıl ortalama 7 veba vakası bildirilirken, bazı bölgelerde pnömonik vebanın insandan insana bulaştığı lokal salgınlar da yaşanıyor. Madagaskar’da yaşanan bir salgında ise binlerce vaka ve yüzlerce ölüm kaydedilmişti.
“VEBANIN VARLIĞINI UNUTMAMALIYIZ”
Uzmanlar küresel çapta bir yayılım beklemese de vebaya karşı tedavi ve korunma çalışmalarının sürdürülmesi gerektiğini vurguluyor.Olliaro, hastalığın dünya genelinde çok geniş bir kitleyi etkilemeyebileceğini ancak ciddi sonuçlara yol açabildiğini belirterek vebanın varlığının göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekti uzmanlar, mevcut veriler doğrultusunda Sibirya’daki olayın küresel bir pandemiye dönüşmesinin beklenmediğini, ancak kesin değerlendirme için devam eden testlerin sonuçlarının önem taşıdığını belirtiyor.
